الوقت - هنگامی که میلیونها ایرانی در تهران با رهبر شهید انقلاب اسلامی وداع کردند، صحنهای مشابه در عراق نیز شکل گرفت؛ از بغداد و نجف تا کربلا و بصره، مراسمهای سوگواری و بزرگداشت برگزار شده است و شخصیتهای دینی، سیاسی و اجتماعی عراق در کنار مردم، یاد رهبری را گرامی داشتند. بسیاری از عراقیها، رهبر شهید را تنها رهبر ایران نمیدانند.
بسیاری از تحلیلگران عرب هم معتقدند این واکنش گسترده، صرفاً نتیجه روابط سیاسی دو کشور نیست، بلکه ریشه در پیوندهای تاریخی، مذهبی و فرهنگی میان دو ملت دارد؛ پیوندهایی که قرنها پیش از شکلگیری دولتهای مدرن وجود داشته است.
چرا عراق میزبان تشییع رهبر شهید ایران شد؟
شبکه الجزیره در یکی از گزارشهای خود درباره روابط تهران و بغداد مینویسد: روابط ایران و عراق، محصول دوران معاصر نیست، بلکه هزاران سال قدمت دارد و بر پیوندهای تمدنی، فرهنگی و دینی مشترک استوار است.
همین تحلیل نشان میدهد که برگزاری مراسم تشییع و بزرگداشت رهبر شهید ایران در عراق، برای بسیاری از عراقیها نه یک رخداد سیاسی، بلکه امتداد طبیعی یک رابطه تاریخی بود.
روزنامه الشرق الأوسط نیز در گزارشی با عنوان «تاریخ و جغرافیا، دو کشور را به شریکی دائمی برای یکدیگر تبدیل کرده است» می نویسد کهه هیچ تحول سیاسی نتوانسته این پیوندهای اجتماعی و فرهنگی را از میان ببرد.
از سوی دیگر، مرکز مطالعات شورای خاورمیانه (Middle East Council) در پژوهشی درباره روابط ایران و عراق تصریح میکند: روابط دو کشور تنها بر منافع سیاسی استوار نیست، بلکه بر شبکه گستردهای از ارتباطات دینی، اجتماعی و فرهنگی بنا شده است.
چرا عراقیها علاقه زیادی به رهبر شهید ایران داشتند؟
بخش مهمی از محبوبیت رهبر شهید در عراق، به جایگاه دینی و فکری ایشان بازمیگردد. خبرگزاری رسمی عراق (واع) در گزارشی درباره روابط فرهنگی ایران و عراق، این روابط را «نمونهای از همگرایی فرهنگی» توصیف کرده و نوشته است: عراق و ایران را میراثی تمدنی و فرهنگی که قرنها قدمت دارد، به هم پیوند داده است.
بر همین اساس، بسیاری از عراقیها شخصیت رهبر ایران را صرفاً در چارچوب سیاست ارزیابی نمیکردند، بلکه او را شخصیتی دینی میدانستند که در دفاع از امت اسلامی، مسئله فلسطین و استقلال کشورهای منطقه نقشآفرین بوده است.
پایگاه خبری المیادین نیز در گزارشی تأکید میکند که اشتراکات مذهبی، حوزههای علمیه نجف و قم و ارتباطات فرهنگی، مهمترین عامل نزدیکی دو ملت است و این پیوندها بسیار فراتر از روابط رسمی دولتهاست.
نفوذ دینی و مذهبی رهبر ایران در جامعه مذهبی عراق
یکی از مهمترین ابعاد جایگاه رهبر شهید در عراق، نفوذ علمی و مذهبی ایشان در میان جامعه دینی عراق بود. مرکز مطالعات راهبردی دانشگاه بغداد در پژوهشی مینویسد: نجف و قم در طول قرنها، دو مرکز اصلی تولید اندیشه دینی و تبادل علما بودهاند.
همین پیوند تاریخی سبب شد آثار، پیامها و دیدگاههای رهبر ایران در میان طلاب، روحانیون و محافل مذهبی عراق شناخته شود.
تحلیلگران عرب معتقدند تأکید رهبر ایران بر وحدت اسلامی، تقریب مذاهب، احترام به مرجعیت نجف و دفاع از مقدسات اسلامی، جایگاه ویژهای برای ایشان در میان طیفی از نخبگان دینی عراق ایجاد کرد.
مبارزه با تروریسم؛ نقطه عطف روابط ایران و عراق
یکی از مهمترین عوامل محبوبیت رهبر شهید در عراق، نقش جمهوری اسلامی در مقابله با داعش بود.
مرکز مطالعات الجزیره در تحلیلی درباره تحولات عراق در سال ۲۰۱۴ مینویسد: ایران نخستین کشوری بود که به درخواست بغداد پاسخ داد و حمایت مستقیم خود را برای مقابله با داعش آغاز کرد.
روزنامه العربی الجدید نیز در تحلیلی درباره روابط تهران و بغداد تأکید میکند: مبارزه با داعش به نقطه عطفی در روابط ایران و عراق تبدیل شده است.
بسیاری از سیاستمداران عراقی نیز بارها اعلام کردهاند که حمایت مستشاری ایران، در کنار فتوای تاریخی مرجعیت نجف و مقاومت نیروهای عراقی، نقش مهمی در جلوگیری از سقوط بغداد و آزادسازی مناطق اشغالشده داشت.
از نگاه بسیاری از تحلیلگران عرب، مواضع رهبر ایران در حمایت از تمامیت ارضی عراق و مقابله با تروریسم، یکی از مهمترین عوامل شکلگیری سرمایه اجتماعی جمهوری اسلامی در عراق است.
فراتر از همسایگی
بسیاری از پژوهشگران عرب معتقدند روابط ایران و عراق را نمیتوان تنها با معادلات سیاسی توضیح داد. در همین ارتباط نیز پایگاه العربی الجدید در جمعبندی یکی از گزارشهای خود مینویسد: روابط اجتماعی، دینی و فرهنگی میان دو ملت، از تحولات سیاسی پایدارتر و عمیقتر است. شاید به همین دلیل است که عراق، پس از ایران، به مهمترین صحنه سوگواری برای رهبر شهید تبدیل شد؛ کشوری که میلیونها نفر از مردم آن، میان ایران و عراق، تنها یک مرز سیاسی میبینند، نه مرزی میان دو ملت با تاریخی مشترک.
